Okres grodziskowy
Najstarsze dzieje plemion słowiańskich nazywamy wczesnym okresem słowiańskim, kolejną epokę wczesnego średniowiecza archeologowie nazywają okresem grodziskowym.
Pierwsi Słowianie pojawiają się na naszych terenach prawdopodobnie w drugiej połowie VI wieku naszej ery. Około połowy VII wieku sformowało się tzw. Państwo Samona – luźny związek plemienny, powstały na podstawie oporu przeciw Awarom, którym Słowianie byli podporządkowani. Po śmierci Samona formacja ta rozpadła się. Kaganat awarski, którego centrum znajdowało się w Panonii, był siłą dominującą w środkowym regionie naddunajskim aż do IX wieku. W 791 roku król Franków Karol Wielki zorganizował przeciwko kaganatowi dużą wyprawę wojenną. Imperium Awarskie już nie otrząsnęło się z tego miażdżącego ataku i odeszło w zapomnienie. W Europie środkowo-wschodniej powstala więc próżnia polityczna, dzięki której stopniowo mógł się sformować nowy organizm państwowy Słowian: Państwo Wielkomorawskie. Z czasem Wielkie Morawy ekspandowały z ośrodków południowomorawskich na obszar całego dorzecza Morawy, a następnie podporządkowały sobie rozległe terytoria. W ostatnich trzech dekadach IX wieku, głównie w czasach rządów księcia Świętopełka, Państwo Wielkomorawskie stało się prawdziwym hegemonem Europy środkowo-wschodniej.
Mapa grodzisk górnośląskich
Słowianie zasiedlili miejscowość Kocobędz-Podobora mniej więcej w połowie VIII wieku – tzn. ok. 1200 lat po upadku grodziska halsztackiego. Kocobędz należał do lokalnej grupy grodzisk górnośląskich. Oprócz niego istniały jeszcze grodziska w Kamieńcu, Skoczowie, Landku, Kileszowicach, Hradcu, Mokrym, Winie, Komornie i przede wszystkim w Lubomi, gdzie znajdował się duży ośrodek główny. Jeżeli chodzi o przynależność plemienną Słowian, to najczęściej mówi się o Gołęszycach. W tym kontekście Kocobędz znajduje się raczej na marginesie wskazanego obszaru. Badania wskazują również na to, że prawy brzeg rzeki Olzy był gęściej zasiedlony. Kocobędz był prawdopodobnie mniejszą, wysuniętą do przodu twierdzą, która wraz z innymi mniejszymi grodziskami stwarzała pierścień twierdzy chroniących grodzisko główne w Lubomi.
Czy wiedziałeś, że:
O tej wyprawie informuje nas Legenda Panońska – Żywot św. Metodego. Legenda opowiada o tym, że książe Wiślan odmówił przyjęcia chrztu, co mogło być pretekstem dla Świętopełka do zorganizowania wyprawy wojennej. Mimo, że legenda nie należy do dzieł historiograficznych, to opisy konkretnych zdarzeń prawdopodobnie opierają się na faktach.
Słowianie wykorzystali pozostałości obwarowania halsztackiego: podnieśli wały, wyposażyli je w drewniany mur obronny i częściowo rozbudowali. W pierwszym etapie wczesnośredniowiecznego osadnictwa grodzisko przetrwało około stu lat, zanim doszło do gwałtownej ingerencji z zewnątrz. Zdarzenia te mogły być związane z prawdopodobnym atakiem wojsk wielkomorawskich przeciw związkowi plemiennemu małopolskich Wiślan w latach 80-tych IX wieku.
Podobna wyprawa niewątpliwie musiałaby przejść przez nasze tereny. Rzeczywiście, ślady gwałtownego zaniku znajdziemy również w innych grodziskach na Górnym Śląsku, włącznie z Lubomią. Stopień destrukcji w całym regionie wskazuje na bardziej intensywne działania wojenne, na które Państwo Wielkomorawskie mogło sobie w tamtych czasach pozwolić.
Grodzisko Kocobędz-Podobora jest wyjątkowe pod tym względem, że nie zostało ono zniszczone. Interpretacje odkryć dotyczących fortyfikacji, wraz z odkryciami przedmiotów pochodzących z okresu wielkomorawskiego, sugerują, że ocalało. Prawdopodobną przyczyną były ambicje mocy Wielkich Moraw – nasza miejscowość bowiem stanowiła dobry punkt oporowy do kontroli tutejszej części Śląska.
Czy wiedziałeś, że:
Do wyjątkowych przedmiotów znalezionych w tutejszej lokalizacji archeologicznej należy denar króla węgierskiego Stefana (997-1038), który zachował się w świetnym stanie. Jego wyjątkowość polega na tym, że znaleziono go w warstwie zniszczenia, co oznacza, że trafił on na miejsce już po zaniku grodziska albo w ostatnich latach jego istnienia. W ten sposób pomaga nam określić zbliżoną datę zagłady i jednocześnie świadczy o tym, że nad rzeką Olzą nadal prowadziły szlaki handlowe.
Potężne warstwy destrukcyjne znalezione podczas badań archeologicznych, prawdopodobnie związane są z kolapsem systemu mocy Wielkich Moraw, który nastąpił po nagłym rozpadzie imperium w pierwszych dekadach X wieku, w wyniku wewnętrznych problemów i najazdów Węgrów na Morawy Południowe. Nawet po rozpadzie Państwa Wielkomorawskiego osadnictwo na grodzisku nie znika – odkrycia archeologiczne świadczą o zasiedleniu miejscowości również po połowie X wieku. Jednak grodzisko nigdy już nie odzyskało swojej dawnej pozycji. Jako bardziej zdolna do obrony okazała się niedaleka siedziba na Górze Zamkowej, po drugiej stronie rzeki. W tym miejscu uformowało się grodzisko – najdawniejszy fundament późniejszej twierdzy i miasta Cieszyna. Osada w Kocobędzu ostatecznie zanika około połowy XI wieku w wyniku stopniowego opuszczenia miejsca przez osadników.